Խնամքը ռինոպլաստիկայից հետո – առաջին օրերն ու շաբաթները հերթով
Ռինոպլաստիկայից հետո կարևոր է հասկանալ ոչ միայն, թե երբ կհեռացնեն արտաքին շինան, այլև երբ կկարողանաք հանգիստ քնել, աշխատանքի վերադառնալ և դադարել հայելու մեջ ուսումնասիրել յուրաքանչյուր այտուցը։ Առաջին շաբաթվա ընթացքում սովորաբար անհրաժեշտ են խնայող ռեժիմ, քթի պաշտպանություն ճնշումից և վիրաբույժի անհատական ցուցումների պահպանում։ Աշխատանքին ու հանդիպումներին վերադառնալու համար հաճախ նախատեսում են մեկ–երկու շաբաթ, իսկ ինտենսիվ մարզումների մասին խոսում են մոտ չորս–վեց շաբաթ անց։ Քթի ձևը կարող է հստակեցվել ամիսներով, երբեմն՝ մեկ տարուց ավելի։ Սովորական գործերին վերադառնալը չի նշանակում, որ ապաքինումն ավարտվել է։
Եթե արդեն տանն եք, առաջնային են վիրաբուժական թիմի գրավոր ցուցումները։ Դրանք ավելի կարևոր են, քան ցանկացած ընդհանուր ուղեցույց․ միջնապատի միաժամանակյա վիրահատությունը, ոսկրային շտկումը, կրկնակի միջամտությունը և ապաքինման առանձնահատկությունները կարող են փոխել սահմանափակումները։ Ստորև բերված ժամկետներն ու հարցերն օգնում են հասկանալ ձեր ծրագիրը, ոչ թե ինքնուրույն դադարեցնել նշանակված բուժումը։
Առաջին 24–72 ժամը․ ինչ եք զգում և ինչպես կազմակերպել կենցաղը
Սկզբում հնարավոր են ճնշման զգացում, քթի փակվածություն, ցավոտություն, քիչ քանակությամբ արյունախառն արտադրություն և քթի ու կոպերի շրջանի այտուց։ Քթով շնչելը կարող է ժամանակավորապես դժվարանալ այտուցի, կեղևների կամ ներքին ֆիքսատորների պատճառով, եթե դրանք տեղադրվել են։ Ցավը հաճախ վերահսկվում է նշանակված դեղերով, բայց շատ ուժեղ կամ արագ ուժեղացող ցավը չպետք է անտեսվի որպես վիրահատությունից հետո անխուսափելի երևույթ։
Ջուրը, դեղերը և հեռախոսը պահեք հեշտ հասանելի տեղում, պայմանավորվեք գնումների և տնային գործերի օգնության մասին։ Քնեք գլուխը բարձր դիրքով, եթե վիրաբույժը դա խորհուրդ է տվել, և խուսափեք քիթը բարձին սեղմելուց։ Որոշ թիմեր թույլ են տալիս զով կոմպրեսներ այտերին կամ աչքերի տակ, բայց սառույցով մի՛ ճնշեք վիրահատված քիթը։ Ինքնուրույն մի՛ փոխեք վիրակապը, մի՛ հեռացրեք ներքին նյութերը և մի՛ մաքրեք քթի խորքը բամբակյա փայտիկով։
Առավոտյան այտուցը կարող է ավելի արտահայտված լինել, իսկ դեմքը՝ ժամանակավորապես անհամաչափ թվալ։ Այս օրերին հայելին ցույց է տալիս ապաքինման ընթացքը, ոչ թե վերջնական արդյունքը։ Քիչ արտադրությունը կարող է սպասելի լինել, սակայն չդադարող արյունահոսության կամ հանկարծակի վատացման դեպքում կապվեք բուժող թիմի հետ։
Շաբաթ առ շաբաթ․ բժշկական վերականգնումը և մարդկանց մեջ երևալը
| Ժամանակահատված | Ինչ կարող է երևալ կամ զգացվել | Աշխատանք, մարզում, հանդիպումներ |
|---|---|---|
| Օրեր 1–3 | Փակվածություն, այտուց, արյան հետքեր, կապտուկներ, ճնշման զգացում․ անհրաժեշտ է խնայող ռեժիմ | Լավ կլինի ազատվել առերես հանդիպումներից և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից |
| Օրեր 4–7 | Այտուցը կարող է պահպանվել, արտաքին շինան հաճախ դեռ տեղում է․ կատարվում է առաջին հսկող զննումը ըստ ծրագրի | Երբեմն հնարավոր է հանգիստ հեռավար աշխատանք, սակայն արտաքին տեսքն ու ինքնազգացողությունը անհատական են |
| Շաբաթներ 2–3 | Շատերի մոտ կապտուկները թուլանում են, բայց քիթը դեռ այտուցված է, իսկ ծայրը՝ երբեմն թմրած | Ոմանք վերադառնում են աշխատանքին և հանդիպումներին․ մի՛ ակնկալեք բոլոր հետքերի վերացում |
| Շաբաթներ 4–6 | Առօրյա գործերն ավելի հեշտ են դառնում, սակայն որոշ հատվածներ դեռ այտուցված են | Ինտենսիվ մարզում՝ միայն վիրաբույժի թույլտվությամբ․ հարվածի վտանգը դեռ կարևոր է |
| Ամիսներ 3–12 և հետո | Մնացորդային այտուցի նվազմանը զուգահեռ ուրվագիծը աստիճանաբար հստակեցվում է | Սովորական կյանքը հիմնականում վերականգնված է, բայց վերջնական ձևը գնահատելիս պետք չէ շտապել |
Սա պարտադիր վերջնաժամկետների աղյուսակ չէ։ Այտուցի տևողությունը, սպորտին վերադառնալու պահը և լրացուցիչ այցելությունները տարբեր են։ Արտաքին կառուցվածքների վիրահատությունից հետո ցուցումները կարող են տարբեր լինել միջնապատի միջամտությամբ զուգորդված վիրահատության ցուցումներից։ Հանրային ելույթի օրը մի՛ կապեք միայն շինայի հեռացման հետ․ կապտուկների և այտուցի տեսանելիությունը տարբեր մարդկանց մոտ տարբեր է։
Շինա, կարեր, աղային լուծույթ․ ինչպես վարվել քթի հետ
Արտաքին շինան սովորաբար մնում է մոտ մեկ շաբաթ, սակայն այն պետք է հեռացնի ձեր վիրահատությանը ծանոթ մասնագետը։ Կարող են լինել նաև ներքին շինաներ կամ այլ նյութեր։ Ոչ բոլորին են պետք տամպոններ, և դրանց բացակայությունը սխալ չէ։ Նույնիսկ եթե շինան ծուռ է թվում, ինքնուրույն մի՛ թուլացրեք կպչուն ժապավենը և մի՛ ուղղեք այն։
Ֆիզիոլոգիական աղային լուծույթը երբեմն նախատեսվում է քթի խոնավացման կամ կեղևների խնամքի համար։ Կարևոր են եղանակը, հաճախականությունն ու սկսելու ժամանակը․ մեղմ ցողելը, մեծ ծավալով լվացումը և մեխանիկական մաքրումը տարբեր գործողություններ են։ Առանց թիմի ցուցման մի՛ սկսեք ուժեղ լվացումներ։ Վաղ շրջանում մի՛ փչեք քիթը՝ առնվազն մինչև շինայի վերահսկիչ զննումը և այնքան երկար, որքան խորհուրդ է տալիս վիրաբույժը։ Փռշտալու դեպքում սովորաբար խորհուրդ են տալիս բերանը բաց պահել՝ քթի ճնշումը նվազեցնելու համար։
Ուժեղ փակվածությունն ինքնին չի նշանակում, որ վիրահատությունն անհաջող է․ սկզբում լորձաթաղանթն այտուցված է։ Սակայն նոր կամ ուժեղացող շնչառական դժվարությունը, հատկապես ընդհանուր վատացմամբ, պահանջում է զննում։ Առանց նշանակման մի՛ սկսեք անոթասեղմիչ կաթիլներ, ցողիչներ, յուղեր կամ քսուքներ։
Քուն, ակնոց, ցնցուղ, շպար և ամենօրյա մանրուքներ
Սովորական առօրյան միանգամից չի վերադառնում։ Հսկող այցելության ընթացքում պարզեք՝ երբ կարելի է թրջել վիրակապը, տաք ցնցուղ ընդունել, քթի մոտ մաշկի խնամք կատարել, տոնային միջոց, դիմակ կամ ակնոց օգտագործել։ Ծանր շրջանակը կարող է ճնշել դեռ ապաքինվող քթարմատը․ ժամանակավոր այլընտրանքը քննարկեք վիրաբույժի հետ։ Սերտ նստող ակնոցները, արևային ակնոցները, սաղավարտը և հարվածի կամ ճնշման վտանգ ունեցող իրերը պահանջում են հատուկ թույլտվություն։
Սաունան, տաք լոգանքը և ինտենսիվ մարզումները կարող են մեծացնել անհարմարությունն ու այտուցը․ սահմանափակումները անհատական են։ Թույլատրելի դանդաղ զբոսանքը նույնը չէ, ինչ վազքը, ծանրություններով մարզվելը կամ կոնտակտային սպորտը։ Կռանալ, ծանրություն բարձրացնել կամ ակտիվ շփվել պահանջող աշխատանքին այլ ժամկետով են վերադառնում, քան համակարգչով հանգիստ աշխատանքին։ Արձակուրդ պլանավորելիս մտածեք ոչ միայն թռիչքի հնարավորության, այլև անսպասելի խնդրի դեպքում զննման հասանելիության մասին։
Ե՞րբ է պետք վիրահատությունից հետո շտապ բժշկի դիմել
Անմիջապես կապվեք վիրաբույժի հետ կամ դիմեք անհետաձգելի օգնության առատ կամ չդադարող արյունահոսության, արագ ուժեղացող ցավի, վատ ինքնազգացողությամբ ուղեկցվող բարձր ջերմության, թարախային կամ տհաճ հոտով արտադրության, մեծացող կարմրության և այտուցի դեպքում։ Տեսողության հանկարծակի փոփոխությունները, շնչելու զգալի դժվարությունը, կրծքավանդակի ցավը, ուշագնացությունը կամ ծանր ալերգիայի նշանները պահանջում են շտապ գնահատում։ Կյանքին սպառնացող վիճակում զանգահարեք տեղական շտապ օգնություն՝ առանց վիրաբույժի պատասխանին սպասելու։
Ամեն ձգվածության զգացում կամ անհամաչափություն բարդություն չէ, բայց նամակներով ու լուսանկարներով հնարավոր չէ բացառել հեմատոման՝ արյան կուտակումը, վարակը կամ այլ խնդիր։ Նկարները և ախտանշանների սկսվելու ժամանակը փոխանցեք բուժող թիմին և հետևեք առկա զննման վերաբերյալ որոշմանը։ Գիշերը օգտվեք ձեզ տրամադրված արտաժամյա համարից կամ հասանելի անհետաձգելի օգնությունից։
Դեղեր և խնամք․ ինչու ինքնուրույն չփոխել նշանակումները
Ցավազրկողներն ու մյուս դեղերն ընդունեք ըստ գրավոր հրահանգի՝ ստուգելով դեղաչափերն ու համատեղելիությունը ձեր մշտական բուժման հետ։ Առանց համաձայնեցման մի՛ ավելացրեք ասպիրին, հակաբորբոքային դեղեր, բուսական հավելումներ կամ հակաբիոտիկներ․ դրանցից որոշները ազդում են արյունահոսության կամ այլ դեղերի հետ փոխազդեցության վրա։ Միաժամանակ մի՛ դադարեցրեք անհրաժեշտ մշտական դեղերը ընդհանուր հոդվածի խորհրդով։ Անսովոր արյունահոսության, դեղից առաջացած ցանի կամ փսխման մասին տեղեկացրեք թիմին։
AAO-HNS-ի 2017 թ. ռինոպլաստիկայի ուղեցույցը խորհուրդ չի տալիս չբարդացած վիրահատությունից հետո ընտրված կանխարգելիչ հակաբիոտիկները սովորական կարգով շարունակել 24 ժամից ավելի։ Սա անհատական հիմնավորված բացառությունների արգելք չէ։ Ավելի երկար հակաբիոտիկ ընդունելը ինքնաբերաբար ավելի անվտանգ չէ։ Բժիշկն է որոշում սխեման՝ հաշվի առնելով բարդ վիրահատությունը կամ ուղեկցող խնդիրները։ Մի՛ նշանակեք ձեզ ստերոիդներ կամ այտուցն արագ նվազեցնելու միջոցներ՝ լուսանկարահանման համար։
Ե՞րբ է ձևը կայունանում, և ինչպե՞ս վերաբերվել անհանգստությանը
Առաջին շաբաթներին քթի տեսքը փոխվում է հիմնական այտուցի, հատկապես ծայրի հատվածում, նվազելուն զուգահեռ։ Ամիսներ անց ուրվագիծը կարող է ավելի պարզ լինել, բայց փոփոխությունները երբեմն շարունակվում են մեկ տարի կամ ավելի։ Սա երաշխիք չէ, որ յուրաքանչյուր անհամաչափություն կվերանա։ Գրանցեք ձեզ անհանգստացնող փոփոխությունները և քննարկեք հսկող զննումներին․ բժիշկը կօգնի տարբերակել բնական ապաքինումը հետազոտման կամ ավելի ուշ որոշման կարիք ունեցող խնդրից։
Ի տարբերություն կրկնվող կոսմետիկ ներարկումների՝ վիրահատության արդյունքը պահելու համար սովորաբար պարբերական սեանսներ պետք չեն։ Փոփոխությունները համեմատաբար երկարատև են, սակայն հյուսվածքները ծերանում են, երբեմն էլ պահպանվում են ֆունկցիոնալ կամ արտաքին խնդիրներ։ Միայն տեսքի համար կրկնակի շտկման քննարկումը հաճախ վաղաժամ է մինչև բավարար ապաքինումը, բացառությամբ անհապաղ միջամտություն պահանջող բարդության։ Մասնագիտական խորհուրդները նախատեսում են առնվազն 12 ամիս անց գնահատել և՛ արտաքին տեսքից, և՛ շնչառությունից գոհունակությունը։
Հինգ հարց հաջորդ վերահսկիչ այցելության համար
- Իմ վիրահատության դեպքում որքա՞ն են տևում քիթ փչելու, մաքրելու, ակնոց կրելու, քնելու դիրքի և մարզումների սահմանափակումները։
- Հիմա ո՞ր զգացողություններն ու արտադրությունն են սպասելի, ե՞րբ պետք է նույն օրը զանգահարել, իսկ ե՞րբ՝ շտապ օգնություն կանչել։
- Ե՞րբ և ո՞վ է հեռացնելու արտաքին շինան, կարերը կամ ներքին ֆիքսատորները, եթե կան․ ե՞րբ կարելի է մազերը լվանալ կամ շպարվել։
- Ինչպե՞ս են ստուգելու քթային շնչառությունը, եթե այն դեռ վատ է, քան վիրահատությունից առաջ։
- Ո՞ւմ կարող եմ զանգահարել ոչ աշխատանքային ժամերին, և ե՞րբ է հաջորդ զննումը։
Լավ հետվիրահատական ծրագիրը հնարավորություն է տալիս հարցեր տալ առանց անհարմարության։ Եթե վիրահատությունը դեռ առջևում է, այս մանրամասները ճշտեք և կարևոր իրադարձություններից առաջ ժամանակային պաշար թողեք։ Եթե արդեն վերականգնվում եք, առաջնորդվեք ձեր վիճակով և գրավոր ցուցումներով, ոչ թե ուրիշի «յոթերորդ օրվա» լուսանկարներով։ Միայն արտաքին նախընտրության դեպքում փոփոխությունից հրաժարվելը նույնպես ողջամիտ ընտրություն է։
Լրացուցիչ հարցեր
Կարո՞ղ եմ ինքս հեռացնել կարի վրայի փոքր կեղևը
Ավելի լավ է՝ ոչ․ դա կարող է վնասել ապաքինվող մաշկը։ Վիրաբույժից հարցրեք, թե ինչպես մաքրել հենց ձեր կտրվածքը և ինչ անել, եթե կեղևը խանգարում է։
Եթե մի քթանցքով ավելի վատ եմ շնչում, նշանակում է վիրահատությունն անհաջո՞ղ է
Պարտադիր չէ․ վաղ այտուցն ու կեղևները կարող են անհամաչափ լինել։ Սակայն նոր, ուժեղացող կամ պահպանվող դժվարությունը պետք է գնահատի վիրահատող թիմը։
Կարո՞ղ եմ հետևել նույն վիրահատությունն արած ընկերուհուս խորհուրդներին
Նրա փորձը կարող է օգնել հարցեր ձևակերպել, բայց չի փոխարինում ձեր ցուցումներին․ միջամտության ծավալը, շինաները, լորձաթաղանթի վիճակը և ուղեկցող հիվանդությունները տարբերվում են։
