Մազաթափության բուժում. ինչից սկսել և ինչը բացառել

Եթե լվացվելուց հետո սովորականից շատ մազեր են մնում, իսկ սանրի վրա դրանց քանակն ավելացել է, բնական է ցանկանալ անմիջապես գտնել միջոց, որը կկանգնեցնի մազաթափությունը։ Բայց բուժումը սկսվում է ոչ թե ամպուլայից կամ միջամտությունից, այլ մազաթափության պատճառը պարզելուց։ Հիվանդությունից կամ ծննդաբերությունից հետո մազերը երբեմն վերականգնվում են առանց աճը խթանող միջոցների։ Ժառանգական նոսրացման դեպքում հաճախ անհրաժեշտ է երկարատև բուժում, իսկ գլխամաշկի բորբոքման դեպքում ուշացումը կարող է հանգեցնել ֆոլիկուլների անդառնալի կորստի։ Նույն գովազդային առաջարկը չի կարող այս բոլոր իրավիճակներում նույն արդյունքը խոստանալ։

Գործնական առաջին քայլը մաշկաբանին դիմելն է, հատկապես եթե մազաթափությունը նոր է սկսվել, ուժեղանում է կամ ուղեկցվում է գլխամաշկի փոփոխություններով։ Բժիշկը կորոշի մազաթափության տեսակը և կգնահատի՝ արդյոք հետազոտություններ կամ բուժում են անհրաժեշտ։ Մինչև այցը կարելի է մազերի հետ ավելի նրբորեն վարվել, խուսափել ամուր սանրվածքներից և առանց բժշկի չսկսել հորմոնային դեղեր, երկաթի հավելումներ կամ ներարկումների կուրս։

Ինչպե՞ս հասկանալ, թե որ բուժումն իսկապես իմաստ ունի։

«Մազաթափություն» բառը նկարագրում է տարբեր գործընթացներ։ Տելոգենային մազաթափության դեպքում բազմաթիվ մազեր միաժամանակ անցնում են հանգստի փուլ․ դա կարող է սկսվել ջերմությամբ ընթացող հիվանդությունից, վիրահատությունից, ծննդաբերությունից, ծանր սթրեսից կամ քաշի արագ կորստից մի քանի ամիս անց։ Կանացի տիպի անդրոգենետիկ ալոպեցիայի դեպքում ֆոլիկուլներն աստիճանաբար ավելի բարակ մազեր են արտադրում, և մազաբաժանն ավելի լայն է երևում։ Օջախային ալոպեցիայի դեպքում առաջանում են մազերից զուրկ կլորավուն հատվածներ․ սա իմունային համակարգի մասնակցությամբ հիվանդություն է։ Պատճառների թվում են նաև սնկային վարակները, ամուր սանրվածքներից առաջացող ձգման վնասումը և սպիացնող ալոպեցիաները, որոնց դեպքում բորբոքումը ոչնչացնում է ֆոլիկուլները։

Աղյուսակը լուսանկարով ինքնուրույն ախտորոշում կատարելու միջոց չէ։ Օրինակ՝ ծննդաբերությունից հետո կնոջ մոտ կարող են միաժամանակ լինել ժամանակավոր մազաթափություն և զարգացող ժառանգական նոսրացում։ Սպասելը կարող է օգնել առաջինին, բայց պարտադիր չէ՝ երկրորդին։ Այդ պատճառով առանց զննման «վեց ամիս սպասեք» խորհուրդը երբեմն չափազանց պարզեցված է։

Ի՞նչ է կատարվում բժշկի մոտ, և ո՞ր անալիզներն են իսկապես պետք։

Օգտակար է ներկայացնել փոփոխությունների պատմությունը՝ երբ սկսվեց մազաթափությունը, արդյոք կտրուկ էր, նոր դեղեր ընդունե՞լ եք, եղե՞լ են ծննդաբերություն, ջերմություն, սահմանափակող սննդակարգ, դաշտանային ցիկլի փոփոխություն կամ ուժեղ սթրես։ Մաշկաբանը զննում է մազերի բաշխումն ու գլխամաշկը և հաճախ կիրառում է դերմատոսկոպ՝ խոշորացնող սարք, որը օգնում է գնահատել մազերի հաստության տարբերությունները, բորբոքումը և ֆոլիկուլների վնասման նշանները։ Երբեմն բժիշկը զգուշորեն ստուգում է, թե մազերը որքան հեշտ են դուրս գալիս, կամ նշանակում է գլխամաշկի բիոպսիա։

«Մազերի համար ամբողջական անալիզների փաթեթ» բոլորին ինքնաբերաբար պետք չէ։ Ըստ գանգատների և զննման կարող են անհրաժեշտ լինել արյան ընդհանուր քննություն, երկաթի պաշարների ցուցանիշներ, վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի կամ այլ վիճակների հետազոտություններ։ Անկանոն դաշտանի, ակնեի և դեմքի մազակալման ավելացման դեպքում բժիշկը կարող է գնահատել անդրոգենների ավելցուկի նշանները։ Նորմալ անալիզները չեն բացառում ժառանգական մազաթափությունը։ Նույնպես հայտնաբերված պակասը դեռ չի ապացուցում, որ դա միակ պատճառն է։

Եթե կարծում եք, որ պատճառը որևէ դեղ է, ինքնուրույն մի դադարեցրեք այն․ որոշ դեղերի հանկարծակի դադարեցումն ավելի վտանգավոր է, քան մազաթափությունը։ Բերեք նշանակված դեղերի ցուցակը։ Պատմեք նաև կոսմետիկ միջոցների, սննդային հավելումների և վերջերս կատարված ներարկումների մասին․ դրանք կարող են գրգռել մաշկը կամ խանգարել փոփոխությունների օբյեկտիվ գնահատմանը։

Ինչպե՞ս են բուժում մազաթափության տարբեր տեսակները։

Մինօքսիդիլը և ժառանգական մազաթափության բուժումը

Կանացի տիպի հաստատված անդրոգենետիկ ալոպեցիայի դեպքում առավել ուսումնասիրված տարբերակներից է գլխամաշկին քսվող մինօքսիդիլը։ Այն կարող է դանդաղեցնել նոսրացումը և բարելավել մազերի մի մասի աճը, սակայն նախկին խտության վերադարձը երաշխավորված չէ, և ոչնչացած ֆոլիկուլները չի վերականգնում։ Արդյունքը ճիշտ է գնահատել մոտավորապես 6–12 ամիս հետևողական օգտագործումից հետո, ոչ թե մի քանի շաբաթ անց։ Սկզբում հնարավոր է մազաթափության ժամանակավոր ուժեղացում․ գրգռումը, քորը կամ դեմքի անցանկալի մազակալումը պատճառ են օգտագործումը բժշկի հետ վերանայելու։

Խտությունն ու կիրառման հաճախականությունը պետք է համապատասխանեն կոնկրետ պատրաստուկի՝ ձեր երկրում գործող հրահանգին։ ԱՄՆ կարգավորող մարմնի թույլտվությունը դեռ չի նշանակում նույն գրանցումն ու կիրառման պայմանները Հայաստանում։ Հղիության ընթացքում, հղիություն պլանավորելիս և կրծքով կերակրման ժամանակ մինօքսիդիլից պետք է խուսափել։ Այն մի քսեք բորբոքված կամ վնասված գլխամաշկին։ Եթե բուժումն օգնում է, սովորաբար այն պետք է շարունակել․ դադարեցնելուց հետո ձեռք բերված խտությունը կարող է աստիճանաբար նվազել։

Որոշ դեպքերում բժիշկը կարող է քննարկել հորմոնային ուղիների վրա ազդող հաբեր կամ ցածր դեղաչափով խմելու մինօքսիդիլ։ Դրանք լոսյոնի պարզապես «ավելի ուժեղ» տարբերակներ չեն․ կանանց համար որոշ կիրառումներ կարող են լինել հաստատված ցուցումներից դուրս, իսկ համակարգային դեղերը պահանջում են հղիության և հակաբեղմնավորման, արյան ճնշման, ուղեկցող հիվանդությունների ու դեղերի փոխազդեցությունների գնահատում։ Ցածր դեղաչափով խմելու մինօքսիդիլը կարող է առաջացնել այտուց, գլխապտույտ, սրտխփոց կամ դեմքի անցանկալի մազակալում․ նման նշանները պետք է հայտնել նշանակող բժշկին։ Բլոգերի խորհրդով այդ դեղերը պատվիրելն անվտանգ չէ։ Ֆինաստերիդի դեպքում հատկապես կարևոր է հղիության ժամանակ պտղի համար ռիսկի քննարկումը, իսկ սպիրոնոլակտոնից նույնպես պետք է խուսափել հղիության ընթացքում։ Եթե հաբերն ընդունելիս առաջանում են շնչառության դժվարացում, կրծքավանդակի ցավ կամ ուշագնացություն, անհրաժեշտ է շտապ բժշկական գնահատում՝ չսպասելով հերթական այցին։

Ժամանակավոր մազաթափություն՝ իրադարձությունից կամ պակասից հետո

Եթե բժիշկը հաստատում է տելոգենային մազաթափությունը, կարևոր է, հնարավորության դեպքում, վերացնել հրահրող գործոնը և ժամանակ տալ մազերի աճի ցիկլին։ Ծննդաբերությունից կամ հիվանդությունից հետո մազերը կարող են շարունակել թափվել նաև այն ժամանակ, երբ ձեզ արդեն առողջ եք զգում։ Դա չի նշանակում, որ դիմակը «չի գործում», և ինքնաբերաբար թանկ ընթացակարգերի կուրս չի պահանջում։ Երկաթի կամ այլ սննդանյութի հաստատված պակասը բժիշկը կօգնի շտկել․ նորմալ ցուցանիշների դեպքում մեծ դեղաչափերով հավելումները օգուտ չեն երաշխավորում և կարող են վնասել։

Եթե մազաթափությունը պահպանվում է, ուժեղանում կամ փոխում է բնույթը, ախտորոշումը պետք է վերանայել։ Սթրեսից հետո ցանկացած տարածուն մազաթափություն պարտադիր չէ, որ միայն տելոգենային լինի։ Աճը խթանող միջոցը չի բուժում վահանաձև գեղձի հիվանդությունը, վարակը կամ երկարատև խիստ սննդային սահմանափակման հետևանքները։

Օջախային, բորբոքային և սպիացնող ալոպեցիաներ

Իմունային բնույթի օջախային ալոպեցիայի փոքր հատվածների դեպքում մաշկաբանը կարող է առաջարկել դիտարկում կամ տեղային բուժում, այդ թվում՝ կորտիկոստերոիդի ներարկում օջախում։ Ընտրությունը կախված է տարիքից, հիվանդության ծավալից և տևողությունից։ Ծանր օջախային ալոպեցիայի դեպքում կան դեղատոմսով համակարգային դեղեր, այդ թվում՝ JAK ինհիբիտորներ, բայց դրանք ունեն կարևոր սահմանափակումներ ու ռիսկեր և ինքնաբուժման համար չեն։ Առանձին դեղի FDA հաստատումը վերաբերում է ԱՄՆ-ին և որոշակի ախտորոշման, ոչ թե մազաթափության բոլոր տեսակներին։

Ցավի, կեղևների, բորբոքման կամ սպիացման նշանների դեպքում բուժման առաջնահերթությունը պատճառի վերահսկումն ու դեռ կենսունակ ֆոլիկուլների պահպանումն է։ Պարզապես սպասելը, որ մազերը «ինքնուրույն կաճեն», կարող է վտանգավոր լինել։ Սնկային վարակի ժամանակ կարող են պահանջվել բժշկի նշանակած հակասնկային դեղեր․ կոսմետիկ շիճուկը դրանց չի փոխարինում։

Արժե՞ ընտրել PRP, լազեր, մեզոթերապիա կամ փոխպատվաստում։

Թրոմբոցիտներով հարուստ պլազմայի (PRP) ներարկումներն ու որոշ ցածր ինտենսիվության լազերային սարքեր ուսումնասիրվում են որպես մազաթափության որոշ տեսակների բուժման հավելումներ։ PRP-ի վերաբերյալ կան հուսադրող հետազոտություններ, սակայն պլազմայի պատրաստումը, սեանսների սխեմաներն ու արդյունքները տարբեր են, ուստի նույն խտությունը բոլորին խոստանալ հնարավոր չէ։ Տնային լազերային սարքերի վերաբերյալ տվյալներն էլ տարասեռ են․ պետք է պարզել՝ որ ախտորոշման և կոնկրետ որ սարքի համար ապացույցներ կան։

«Մազերի մեզոթերապիան» մեկ միասնական ստանդարտ դեղ չէ․ ներարկվող խառնուրդների բաղադրությունը տարբեր է։ «Սնուցող կոկտեյլները արթնացնում են ցանկացած ֆոլիկուլ» պնդումը չի փոխարինում կլինիկական ապացույցներին ու ներարկման անվտանգության գնահատմանը։ Միկրոասեղավոր միջամտությունը ուսումնասիրվել է որոշ դեղերի հետ համատեղ, բայց ԱՄՆ FDA-ն մազաթափությունը բուժելու համար հատուկ չի թույլատրել միկրոասեղավորման սարքեր։ Ասեղների ներթափանցումը կարող է առաջացնել գրգռում, վարակ և վնասվածք։ Տանը տեսանյութով առաջնորդվելով խորը ծակոցներ անելն անվտանգ չէ։

Մազերի փոխպատվաստումը կարող է օգնել որոշ մարդկանց, երբ մազաթափությունն ունի կայուն պատկեր, իսկ դոնորային մազերը բավարար են։ Այն չի կանգնեցնում փոխպատվաստված հատվածների շուրջ սեփական մազերի հետագա նոսրացումը և չի բուժում գլխամաշկի ակտիվ բորբոքումը։ Քննարկեք ապագա մազագիծը, հետագա նոսրացումը, սպիներն ու պահպանողական բուժման անհրաժեշտությունը։ Վերջնական որոշումը կայացվում է ախտորոշումը պարզելուց հետո, ոչ թե «մազեր մեկ օրում» խոստումով։

Ե՞րբ սպասել փոփոխությունների, և ի՞նչ կնկատեն շրջապատողները։

Մի քանի շաբաթը մեկ նույն լուսավորությամբ, նույն մազաբաժանով ու չոր մազերով արված լուսանկարներն ավելի ճշգրիտ պատկեր են տալիս, քան անմիջապես հարդարումից հետո արված կադրը։ Գանգուրները, սպիտակած մազերը կամ մազերի ու մաշկի գունային հակադրությունը տեսանելի խտությունը դարձնում են հատկապես կախված նկարահանման անկյունից։ Սելֆիում փոփոխություն չնկատելը միշտ չէ, որ նշանակում է արդյունքի բացակայություն, բայց ուրիշի «առաջ և հետո» լուսանկարը նույնպես ձեր արդյունքը չի կանխատեսում։

Եթե մոտենում է հարսանիք կամ լուսանկարահանում, մի սկսեք գլխամաշկը գրգռող միջոց և մի նշանակեք ներարկումներ նախորդ օրը։ Վարսահարդարի հետ կարելի է քննարկել նուրբ հարդարում, արմատների համար քողարկող մանրաթելեր կամ փոշի, չձգող թեթև հավելյալ մազափնջեր կամ պարիկ։ Դրանք չեն բուժում պատճառը, բայց օգնում են կառավարել արտաքին տեսքը, մինչ ախտորոշումը հստակեցվում է։

Ի՞նչ կարող եք անել հենց հիմա, և ինչի՞ց խուսափել։

• Լվացեք մազերը նրբորեն՝ ըստ գլխամաշկի կարիքի, երկարության վրա օգտագործեք կոնդիցիոներ և սանրեք առանց քաշելու։
• Խուսափեք մշտապես ամուր կապած պոչերից․ զգայուն գլխամաշկի դեպքում սահմանափակեք ագրեսիվ քիմիական մշակումներն ու տաք սարքերը։
• Սնվեք բավարար․ խիստ սահմանափակող սննդակարգն ու հնարավոր պակասները քննարկեք բժշկի հետ՝ տասնյակ հավելումներ գնելու փոխարեն։
• Արեք մազաբաժանի և քունքերի համեմատելի լուսանկարներ, գրանցեք սկսվելու օրը և հնարավոր հրահրող իրադարձությունները։
• Առանց բժշկի մի գնեք դեղատոմսով դեղեր, մի դադարեցրեք ձեր գործող բուժումը և տանը ներարկումներ մի կատարեք։

Ավելի շուտ բժշկի դիմեք, եթե մազերը շատ արագ են անհետանում, գլխամաշկը ցավոտ է, տաք, թարախակալած կամ բորբոքված, կան սպիացման նշաններ կամ ընդհանուր վատ ինքնազգացողություն։ Նման դեպքերում ամիսներ մի վատնեք կոսմետիկ փորձարկումների վրա։ Նույնիսկ առանց այդ նշանների, եթե մազաթափությունը ձեզ անհանգստացնում է, մաշկաբանին դիմելը ողջամիտ է․ հստակ ախտորոշումն ու ընտրության գիտակցումը նույնպես կարևոր արդյունքներ են։

Ի՞նչ հարցնել բժշկին, որպեսզի ավելորդ ծախսեր չլինեն։

Խնդրեք նշել հնարավոր ախտորոշումն ու այն հիմնավորող նշանները։ Կարո՞ղ են միաժամանակ մի քանի պատճառներ լինել։ Ո՞ր հետազոտություններն են ձեզ անհրաժեշտ, և դրանց արդյունքները ինչպե՞ս կփոխեն բուժումը։ Յուրաքանչյուր դեղի համար պարզեք՝ նպատակն է կասեցնել հետագա կորուստը, թե վերադարձնել խտության մի մասը, որքան ուժեղ են ապացույցները ձեր ախտորոշման դեպքում, երբ է վերահսկիչ այցը, որ անցանկալի ազդեցություններն են պահանջում դադարեցում կամ շտապ օգնություն, և ինչ կլինի բուժումը դադարեցնելուց հետո։

Միջամտությունների դեպքում հարցրեք դեղի կամ սարքի անունը, հստակ ընթացակարգը, ձեր ալոպեցիայի տեսակի վերաբերյալ տվյալները և բոլոր ծախսերի ծրագիրը՝ առանց Երևանի գների մասին ենթադրությունների․ խորհրդատվություններ, անալիզներ, կրկնակի սեանսներ ու պահպանողական բուժում։ Եթե մասնագետը թույլ է տալիս դիտարկման կամ երկրորդ կարծիքի տարբերակը, դուք իրական ընտրություն ունեք։ Անհստակ ախտորոշման դեպքում միջամտությունից հրաժարվելը ոչ թե կորցրած հնարավորություն է, այլ ողջամիտ դադար։

Պատճառների ընդհանուր բացատրության համար տեսեք «Մազաթափություն» էջը։ Եթե հիմնական խնդիրը մազաբաժանի աստիճանական նոսրացումն է, օգտակար է նաև «Նոսրացող մազերի բուժում» հոդվածը։ Այստեղ հարցն այլ է՝ ինչպես բուժել մազերի ակտիվ կորստի հենց ձեր տեսակը և երբ չի կարելի հետաձգել բժշկական զննումը։