Մազաթափություն. պատճառներ, երբ դիմել բժշկի և ինչ անել

Լոգանքից հետո արտահոսքի մոտ ավելի շատ մազեր եք տեսնում, պոչը կարծես բարակել է, իսկ վերևից արված լուսանկարում գլխամաշկն անսպասելիորեն ավելի տեսանելի է։ Գայթակղիչ է անմիջապես մի քանի «աճը խթանող» միջոց գնել։ Բայց մազաթափությունը տարբեր պատճառներ ունեցող ախտանիշ է, և հաջորդ քայլը կախված է փոփոխության ձևից ու արագությունից։ Որոշ ձևեր լավանում են պատճառող գործոնի վերացումից հետո, մյուսները երկարատև բուժում են պահանջում, իսկ բորբոքային սպիական ձևերն անհրաժեշտ է ճանաչել մինչև ֆոլիկուլների կորուստը։

Եթե նկատում եք նոր մազազուրկ օջախ, ցավ, այրոց, արտահայտված կարմրություն, կեղևներ կամ մազագծի արագ նահանջ, մի՛ հետաձգեք մաշկաբանի զննումը հանուն կոսմետիկ միջամտության։ Ծննդաբերությունից, ծանր հիվանդությունից կամ սննդակարգի կտրուկ փոփոխությունից մի քանի ամիս անց սկսված ուժեղ մազաթափության հեռանկարը կարող է բոլորովին այլ լինել։ Մեթոդները համեմատեք պատճառը պարզելուց հետո, ոչ թե «ավել X մազ» խոստմամբ։

Ի՞նչ է կատարվում. մազերը թափվո՞ւմ են, բարակո՞ւմ, թե՞ կոտրվում

Որոշակի ամենօրյա մազաթափությունը բնական է. մազերն անցնում են աճի և հանգստի փուլերով։ Մաշկաբանության ամերիկյան ակադեմիան նշում է օրական մոտ 50–100 մազի ընդհանուր կողմնորոշիչ, սակայն տնային հաշվարկը հուսալի չէ, հատկապես եթե գլուխը ամեն օր չեք լվանում կամ երկար մազերը կապում եք։ Ավելի կարևոր է փոփոխությունը ձեր սովորական վիճակի համեմատ։

Ուժեղացած թափվելը նշանակում է, որ լվանալիս կամ սանրելիս ավելի շատ ամբողջական մազեր եք տեսնում։ Տելոգենային մազաթափության ժամանակ շատ ֆոլիկուլներ սովորականից շուտ են անցնում հանգստի փուլ։ Ակնհայտ թափվելը հաճախ սկսվում է ջերմությունից, վիրահատությունից, ծննդաբերությունից, ուժեղ սթրեսից կամ քաշի արագ նվազումից մի քանի ամիս հետո։ Սա չի նշանակում, թե «արմատները մահացել են». պատճառը վերանալու դեպքում խտությունը կարող է աստիճանաբար վերականգնվել։

Աստիճանական բարակումը երբեմն երևում է լայնացող բաժանման գծով և ավելի բարակ մազերով։ Կանացի տիպի մազաթափության դեպքում ֆոլիկուլները ժամանակի ընթացքում արտադրում են ավելի բարակ մազեր. դեր ունեն գենետիկական և հորմոնալ գործոնները։ Գլխամաշկը կարող է հանգիստ տեսք ունենալ, իսկ լոգանքում մազերի մեծ փնջեր ընդհանրապես չլինեն։ Սա պարտադիր չէ, որ կապված լինի միայն տարիքի կամ դաշտանադադարի հետ, և կարող է համակցվել տելոգենային մազաթափության հետ։

Մազի կոտրվելը այլ խնդիր է։ Գունաթափումը, տաք սարքերը և մշտական ձգումը կարող են մազը կոտրել երկարության վրա, թեև ֆոլիկուլը շարունակում է աճեցնել մազ։ Տարբեր երկարության կոտրված ծայրերն այլ խնամք են պահանջում, քան արմատից ուժեղ թափվելը։ Բայց երկարատև ձգումը՝ կիպ սանրվածքներից, կարող է վնասել նաև ֆոլիկուլը, ուստի ցավ պատճառող սանրվածքը պարզապես անհարմարություն չէ։

Նշանների քարտեզ. ո՞ր պատճառները չի կարելի շփոթել

Աղյուսակը չի ախտորոշում և չի փոխարինում գլխամաշկի խոշորացմամբ զննմանը։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչու «մազերս թափվում են» նույն գանգատով երկու մարդ կարող են լիովին տարբեր խորհուրդներ ստանալ։

Ե՞րբ դիմել բժշկի, և ի՞նչ է կատարվում ընդունելության ժամանակ

Դիմեք մաշկաբանի, եթե մազաթափությունը արագ ուժեղանում է, շարունակվում է առանց պարզ պատճառի, առաջանում են օջախներ, տուժում են հոնքերն ու թարթիչները, կամ գլխամաշկը բորբոքված, ցավոտ կամ կեղևակալած է։ Թարախաբշտիկների, ջերմության կամ ուժեղ ցավի դեպքում օգնությունը պետք է ավելի շտապ լինի։ Հատուկ ուշադրության է արժանի քորով կամ ցավով ուղեկցվող նոսրացող շերտը մազագծի երկայնքով. որոշ սպիական ալոպեցիաներ աննկատ զարգանում են, մինչև մաշկը հարթվի։

Եթե մազաթափության օջախում կան թեփուկներ, կարճ կոտրված մազեր կամ «սև կետեր», հնարավոր է գլխամաշկի սնկային վարակ։ Այն ախտորոշում և հաճախ բժշկի նշանակած բուժում է պահանջում. կոսմետիկ շիճուկներով մի՛ փոխարինեք զննումը։

Բժիշկը կհարցնի՝ երբ է սկսվել փոփոխությունը, եղել են արդյոք ծննդաբերություն, հիվանդություն, վիրահատություն, նոր դեղեր, խիստ դիետա, դաշտանային ցիկլի փոփոխություն կամ նկատելի հորմոնալ ախտանիշներ։ Պատմեք ընտանիքի պատմության ու մազերի խնամքի մասին. կիպ սանրվածքները, ներկելը և երկարացումները նշանակություն ունեն։ Զննման ընթացքում գնահատում են մազաթափության պատկերը և գլխամաշկը, հաճախ կիրառում տրիխոսկոպիա՝ մազերի և ֆոլիկուլների բացվածքների խոշորացված դիտում։ Երբեմն բժիշկը նրբորեն քաշում է փոքր փունջ՝ ակտիվ թափվելը գնահատելու համար։

Արյան հետազոտությունները ընտրում են պատմության և զննման հիման վրա. ցուցումների դեպքում կարող են քննարկվել արյան ընդհանուր քննությունը, երկաթի պաշարները, վահանաձև գեղձի աշխատանքը և այլ ցուցանիշներ։ Կարիք չկա ինքնուրույն պատվիրել «բոլոր հորմոնների» մեծ փաթեթ կամ առանց ցուցումների ընդունել երկաթ, բիոտին ու բարձր դոզաներով վիտամիններ։ Սպիական բորբոքային վիճակի կասկածի դեպքում երբեմն պետք է գլխամաշկի բիոպսիա՝ մանրադիտակի համար վերցվող փոքր նմուշ։ Հնարավոր է նաև խառը ախտորոշում. օրինակ՝ ծննդաբերությունից հետո թափվելը կարող է ավելի ակնհայտ դարձնել նախկինում աննկատ կանացի տիպի բարակումը։

Հղիություն, ծննդաբերություն, դաշտանադադար. ինչպես են կյանքի փուլերը փոխում պատկերը

Ծննդաբերությունից հետո մազաթափությունը հաճախ սկսվում է ոչ թե անմիջապես, այլ ամիսներ անց։ AAD-ի տվյալներով՝ շատ կանանց մազերի նախկին խտությունը վերադառնում է մինչև երեխայի առաջին տարեդարձը, թեև արագությունը տարբեր է։ Եթե առաջանում են օջախներ, բորբոքում, այլ ախտանիշներով ուժեղ հոգնածություն կամ երկար ժամանակ բարելավում չկա, ամեն ինչ մի՛ վերագրեք «սովորական հետծննդյան թափվելուն»՝ պետք է զննում։

Պերիմենոպաուզայում հորմոնային պայմանները փոխվում են, բայց բարակումը կարող է նաև ժառանգական, սննդային կամ այլ պատճառ ունենալ։ Անկանոն դաշտանի, արտահայտված ակնեի կամ դեմքի ու մարմնի անցանկալի մազերի աճի դեպքում բժիշկը երբեմն գնահատում է անդրոգենների ավելցուկի նշանները, այդ թվում՝ պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի հետ կապված։ Միայն լայն բաժանման գիծը չի ապացուցում բարձր տեստոստերոն։ Մազերի պատճառով ինքնուրույն մի՛ դադարեցրեք նշանակված հորմոնային դեղերը. նախ քննարկեք ռիսկերն ու տարբերակները նշանակող բժշկի հետ։

Ո՞ր բուժումն է իսկապես համապատասխանում ձեր ախտորոշմանը

Ժամանակավոր տելոգենային թափվելու դեպքում հիմնական քայլը երբեմն պատճառի վերացումն ու ժամանակ տալն է։ Նոր մազերը միանգամից չեն երկարում, իսկ մեկ շաբաթվա փորձից եզրակացություն անել հնարավոր չէ։ Եթե պատճառը պակասուրդն է կամ հիվանդությունը, պետք է նպատակային օգնություն, ոչ թե բոլորի համար նույն «վիտամինային կոկտեյլը»՝ անկախ հետազոտություններից։

Կանացի տիպի մազաթափության համար առավել ուսումնասիրված տարբերակներից է տեղային մինօքսիդիլը։ ԱՄՆ-ում 2% և 5% որոշ ձևերը FDA-ի կողմից հաստատված են կանացի տիպի մազաթափության համար. դա չի հաստատում Հայաստանում որևէ ապրանքանիշի գրանցումը։ Սկզբում թափվելը կարող է ժամանակավորապես ուժեղանալ, հնարավոր են գլխամաշկի գրգռում և դեմքի անցանկալի մազակալում։ AAD-ն խորհուրդ է տալիս արդյունքը գնահատել կանոնավոր օգտագործման 6–12 ամսվա ընթացքում։ Դադարեցնելուց հետո օգուտը աստիճանաբար կորչում է։ Կոնկրետ միջոցի հրահանգն ու ռեժիմը ճշտեք մաշկաբանի հետ։

Հղիության, հղիություն պլանավորելու և կրծքով կերակրման ընթացքում մինօքսիդիլից պետք է խուսափել։ Ընտրված պացիենտների համար նշանակվող դեղերը, օրինակ՝ սպիրոնոլակտոնը կամ անդրոգենների վրա ազդող միջոցները, ունեն սահմանափակումներ ու հնարավոր կողմնակի ազդեցություններ և հաճախ կանացի մազաթափության համար կիրառվում են գրանցված ցուցումներից դուրս։ Որոշները կարող են վնասել զարգացող պտղին։ Ցածր դոզայի խմելու մինօքսիդիլը նույնը չէ, ինչ տեղայինը. մի շարք երկրներում մազաթափության համար սա չհաստատված ցուցումով կիրառություն է և պահանջում է արյան ճնշման, ուղեկցող հիվանդությունների ու դեղերի բժշկական գնահատում։ Ինքնուրույն սկսել չի կարելի։

Օջախային ալոպեցիայի դեպքում բժիշկը գնահատում է տարածվածությունը և կարող է առաջարկել տեղային կամ ներարկվող հակաբորբոքային բուժում կամ այլ մոտեցումներ. ծանր դեպքերում որոշումները տարբեր են։ Բորբոքային սպիական մազաթափության դեպքում առաջնահերթը բորբոքման վերահսկումն ու պահպանված ֆոլիկուլների պաշտպանությունն է, ոչ թե արդեն սպիացած հատվածում նոր աճ խոստանալը։ Ձգումային ալոպեցիայի դեպքում նախ վերացրեք մշտական ձգումը և հետո մտածեք աճի միջոցների մասին։ Մազերի փոխպատվաստումը բոլոր ախտորոշումների դեպքում չէ, որ հարմար է. անհրաժեշտ են բավարար դոնորային մազեր և կայուն վիճակ։

Ե՞րբ սպասել փոփոխության, և ի՞նչ կնկատեն շրջապատողները

Տելոգենային մազաթափության դեպքում ուժեղ թափվելը սովորաբար աչքի է ընկնում ծավալի վերադարձից շուտ. նոր կարճ մազերը աստիճանաբար են երևում, իսկ պոչի երկարության ու հաստության վերականգնումն ավելի երկար է տևում։ Կանացի տիպի մազաթափության դեպքում ևս ամիսների բուժում է պետք՝ տեղաշարժը գնահատելու համար, և ոչ բոլոր կորած մազերն են վերադառնում։ Իրատեսական նպատակը հաճախ հետագա բարակումը դանդաղեցնելն ու ունեցած մազերը պահպանելն է, ոչ թե պատանեկան խտությունը վերականգնելը։

Ախտորոշումը սովորաբար առօրյայից դուրս գալ չի պահանջում. գլխամաշկի զննումն արտաքին տեսքը չի փոխում։ Տեղային միջոցները կարող են կպչունություն թողնել կամ գրգռել մաշկը՝ ազդելով սանրվածքի ու հարմարավետության վրա։ Ներարկումներից հետո հնարավոր են ցավոտություն, ասեղի փոքր հետքեր, ժամանակավոր կարմրություն կամ կապտուկ, ուստի կարևոր նկարահանումից առաջ հարցրեք, թե ինչ կարող է երևալ։ Վիրահատությունից հետո հնարավոր են սահմանափակումներ, կեղևներ, այտուց ու տեսանելի վերականգնման փուլեր. ժամկետները կախված են մեթոդից։ Կարևոր միջոցառումից առաջ մի՛ սկսեք միաժամանակ մի քանի ակտիվ միջամտություն։

Ի՞նչ անել հիմա, մինչ պատճառը պարզվում է

Նկարեք բաժանման գիծը, գլխի գագաթը, քունքերը և մազագիծը նույնատիպ լուսավորության պայմաններում, օրինակ՝ ամիսը մեկ անգամ։ Ամենօրյա լուսանկարները հաճախ մեծացնում են անհանգստությունը՝ սանրվածքի ու անկյան տարբերության պատճառով։ Գրանցեք սկսելու ամսաթիվը, նախորդ ամիսների իրադարձությունները, նոր դեղերն ու սննդի փոփոխությունները։ Սանրեք առանց ուժեղ ձգելու, մի՛ հանդուրժեք կիպ պոչի կամ երկարացումների ցավը, խնամեք մազերը նրբորեն։ Այդ խնամքը նվազեցնում է վնասը, սակայն ինքնին չի բուժում աուտոիմուն ալոպեցիան։

Միայն վախից պարտադիր չէ հրաժարվել ներկելուց, հարդարումից կամ սիրելի երկարությունից։ Մոտեցումը կախված է կոտրվելուց և գլխամաշկի վիճակից։ Կեղծամը, մազածածկը, բաժանման գծի փոփոխությունը կամ ծավալ հաղորդող միջոցները ցանկության դեպքում ընդունելի ձևեր են՝ հետազոտության կամ բուժման ընթացքում ավելի հարմարավետ զգալու։ Սա անձնական ընտրություն է, ոչ թե «ձախողումը թաքցնելու» միջոց, և պարտավոր չեք որևէ մեկին բացատրություն տալ։

Ինչպե՞ս չվճարել ավելին մազերի աճի խոստումների համար

Մազերի «մինչև և հետո» փայլուն լուսանկարները հատկապես մոլորեցնող են. խոնավությունը, հարդարումը, արմատների փոշին, բաժանման գիծն ու տեսախցիկի անկյունը կարող են կտրուկ փոխել տպավորությունը։ Համեմատեք նույն հատվածը համանման լուսավորությամբ ու բավարար ժամանակային միջակայքով։ Ուրիշի կարծիքը չի հաստատում ձեր ախտորոշումը, իսկ «կլինիկորեն ապացուցված է» արտահայտությունից հետո հարցրեք՝ մազաթափության ո՞ր ձևի, ո՞ր հետազոտության և ի՞նչ արդյունքի մասին է խոսքը։

Ցանկացած կուրսից առաջ հարցրեք. «Ո՞րն է իմ հավանական ախտորոշումը, և ինչո՞վ է այն հաստատվում։ Կա՞ն սպիական ընթացքի նշաններ։ Ի՞նչ կլինի առանց բուժման։ Նպատակը թափվելը կանգնեցնե՞լն է, մազի հաստությունը մեծացնե՞լը, թե՞ օջախի աճը վերականգնելը։ Ե՞րբ և ո՞ր լուսանկարներով ենք գնահատելու արդյունքը։ Ի՞նչ կողմնակի երևույթներ, հղիության սահմանափակումներ և արդյունքը պահպանելու ծախսեր կան»։ Եթե առաջարկում են կուրս՝ առանց գլխամաշկը զննելու և պատճառները քննարկելու, կարող եք դադար վերցնել ու երկրորդ կարծիք ստանալ։

Մազաթափության բուժման մեթոդների առանձին մանրամասն ակնարկը օգտակար է ախտորոշումից հետո. «լավագույն» մեթոդը ընտրել կարելի է միայն տարբեր հիվանդությունները տարբերակելուց հետո։ Հիմա հիմնականը բժշկական օգնություն պահանջող վիճակը բաց չթողնելն ու ժամանակավոր թափվելը անդառնալի կորստի տեղ չդնելն է։ Պատճառի հստակության և սպասվող վերականգնման դեպքում պարզապես հետևելը նույնպես հիմնավորված ընտրություն է։

Հաճախ տրվող հարցեր

Եթե թափված մազի վերջում սպիտակ հաստացում կա, նշանակո՞ւմ է, որ արմատը մահացել է

Ոչ։ Թափված մազի բաց գույնի հաստացած ծայրը չի ապացուցում ֆոլիկուլի ոչնչացումը. մազաթելը և այն արտադրող կենդանի հյուսվածքները տարբեր բաներ են։ Ֆոլիկուլների պահպանումը ավելի լավ է գնահատվում գլխամաշկի զննմամբ։

Կարո՞ղ են հետծննդյան և ժառանգական մազաթափությունները համընկնել

Այո։ Ժամանակավոր ուժեղ թափվելը կարող է ավելի տեսանելի դարձնել նախկինում եղած բարակումը։ Եթե հետծննդյան շրջանից հետո խտությունը լիովին չի վերադառնում, պետք է վերանայել ախտորոշումը, ոչ թե անվերջ կրկնել «խթանող» կուրսերը։

Պե՞տք է ավելի հազվադեպ լվանալ մազերը, եթե լոգանքում ավելի շատ են թափվում

Սովորաբար՝ ոչ։ Լվանալիս դուրս են գալիս արդեն թափվելու պատրաստ մազերը, իսկ հազվադեպ լվանալը յուրաքանչյուր անգամ դրանց քանակը տեսողականորեն մեծացնում է։ Հաճախականությունը ընտրեք ըստ գլխամաշկի և հարմարավետության, եթե բժիշկն այլ կերպ չի ցուցել։

Աղբյուրներ

• American Academy of Dermatology — Մազերի թափվելը և մազաթափությունը։
• American Academy of Dermatology — Ախտորոշում և բուժում։
• American Academy of Dermatology — Կանացի տիպի մազաթափություն։
• British Association of Dermatologists — Կանացի տիպի մազաթափություն։
• DermNet — Lichen planopilaris։
• American Academy of Dermatology — Ձգումային ալոպեցիա և սանրվածքներ։
• Գլխամաշկի սնկային վարակ. ախտորոշում և բուժում (AAD)