Սպիացնող ալոպեցիայի տեսակները – առաջնային և երկրորդային ձևեր

Եթե բժիշկը նշել է «սպիական ալոպեցիա», բնական է ցանկանալ իմանալ՝ որ ձևն է ձեզ մոտ և ինչով է տարբերվում մյուսներից։ Սա մեկ հիվանդություն չէ։ Նախ տարբերում են առաջնային և երկրորդային սպիական ալոպեցիան։ Առաջնային ձևերի տարածված աշխատանքային դասակարգումը, ըստ բորբոքային բջիջների գերակշռող տեսակի, առանձնացնում է չորս կատեգորիա՝ լիմֆոցիտային, նեյտրոֆիլային, խառը և ոչ սպեցիֆիկ (չորոշված)։ Վերջինը նշանակում է, որ հետազոտված նմուշով հնարավոր չէ վստահորեն որոշել բորբոքման տեսակը, ոչ թե հայտնաբերվել է առանձին հաստատված պատճառ։ Դասակարգումը օգնում է բժշկին ընտրել հետազոտությունն ու բուժումը, սակայն ճաղատ հատվածի տեղով կամ լուսանկարով ինքնուրույն վստահորեն որոշել տեսակը հնարավոր չէ։

Առաջնային և երկրորդային. ինչո՞ւ է տարբերությունը կարևոր բուժման համար

Առաջնային սպիական ալոպեցիայի ժամանակ բորբոքումը հիմնականում ուղղված է մազային ֆոլիկուլների դեմ։ Երկրորդայինի դեպքում ֆոլիկուլները վնասվում են մաշկի մյուս կառույցների հետ միասին, օրինակ՝ խորը այրվածքից, վնասվածքից, ճառագայթումից, որոշ վարակներից կամ մաշկի այլ հիվանդությունից հետո։ Երկու տարբերակն էլ կարող են մշտական մազազուրկ հատված թողնել։ Առաջնային ձևի դեպքում առաջնային հարցն այն է, թե արդյոք ակտիվ բորբոքումը դեռ վտանգում է պահպանված ֆոլիկուլները։ Երկրորդայինի դեպքում պետք է գնահատել և հնարավորության դեպքում վերացնել մաշկի վնասման հիմնական պատճառը։

«Սպիական» բառը նկարագրում է վնասման հետևանքը, ոչ թե պարտադիր տեսանելի հաստ սպի։ Գլխամաշկը կարող է հարթ ու գունատ լինել, իսկ եզրերում՝ կարմրություն, թեփուկներ կամ թարախաբշտիկներ։ Հավասարաչափ նոսրացումը կամ հանկարծ հայտնված կլոր հարթ օջախը կարող են նաև ոչ սպիական պատճառ ունենալ։ Ուստի տեսակը պարզում են ամբողջ պատկերի՝ ախտանշանների, տրիխոսկոպիայի և երբեմն հյուսվածքային հետազոտության հիման վրա, ոչ թե մեկ հայացքով։

Հիմնական խմբերը՝ կարճ համեմատություն, ոչ ինքնախտորոշում

Այս աշխատանքային դասակարգման երեք կատեգորիաները նկարագրում են բորբոքային բջիջների գերակշռող տեսակը, իսկ չորրորդ՝ ոչ սպեցիֆիկ կատեգորիան ցույց է տալիս կոնկրետ նմուշով դասակարգման սահմանափակումը, հատկապես ուշ, այլևս ակտիվ բորբոքում չունեցող փուլում։ Որոշ ակնարկներ համառոտ նշում են միայն բորբոքման երեք որոշելի տեսակները։ Այսպիսով «բորբոքման երեք տեսակ» և «դասակարգման չորս կատեգորիա» ձևակերպումները միմյանց չեն հակասում։ Միայն բիոպսիայով սկզբնական պատճառը միշտ չէ, որ կարելի է որոշել. նշանները ժամանակի ընթացքում կարող են փոխվել։

Լիմֆոցիտային ձևեր. ինչո՞ւ կարող են դրանք այդքան տարբեր երևալ

Lichen planopilaris-ը (LPP) կարող է առաջացնել անկանոն մազազուրկ օջախներ, քոր և գլխամաշկի զգայունություն։ Առանձին մազերի շուրջ երբեմն կան կարմրություն և կպած թեփուկներ։ Ախտանշանները կարող են շատ թույլ լինել նույնիսկ ակտիվ բորբոքման ժամանակ։ Բժիշկը զննում է օջախի ակտիվ եզրը, ոչ միայն վաղուց հարթված կենտրոնի չափը։ Բիոպսիան երբեմն վերցվում է այնտեղ, որտեղ դեռ կան ֆոլիկուլներ և բորբոքման նշաններ։

Ճակատային ֆիբրոզացնող ալոպեցիան (FFA), որը դիտարկվում է LPP-ի կլինիկական տարբերակների շարքում, սովորաբար առաջացնում է ճակատի և քունքերի մազագծի աստիճանական նահանջ։ Որոշ մարդկանց մոտ ավելի վաղ նոսրանում են հոնքերը։ Այն ավելի հաճախ ախտորոշվում է դաշտանադադարից հետո, բայց տարիքն ու հորմոնալ վիճակն ինքնին ախտորոշում չեն։ Հին լուսանկարները կարող են օգնել հետևել մազագծին և հոնքերին, սակայն տեսակը պետք է պարզի մաշկաբանը։

Կենտրոնական կենտրոնախույս սպիական ալոպեցիան (CCCA) սովորաբար սկսվում է գլխի գագաթի մոտ և ընդարձակվում դեպի եզրերը։ Այն ավելի հաճախ նկարագրվում է աֆրիկյան ծագում ունեցող կանանց շրջանում, բայց սահմանափակված չէ որևէ էթնիկ խմբով։ Առաջին նշանը երբեմն մազերի կոտրվելն է կամ քորը, իսկ երբեմն՝ գրեթե աննկատ նոսրացումը։ Չի հաստատվել, թե յուրաքանչյուր դեպքի պատճառը պարտադիր սանրվածքն է կամ քիմիական միջոցը. նման ենթադրությունը ինքնախտորոշման հիմք չէ։

Մաշկային դիսկոիդ գայլախտը կարող է առաջացնել կայուն բորբոքված, թեփուկավոր վահանիկներ, գունային փոփոխություններ և հետագա սպիացում։ Այն երբեմն ընդգրկում է նաև դեմքն ու ականջները։ Նման մաշկային օջախ ունենալը ինքնաբերաբար չի նշանակում համակարգային կարմիր գայլախտ։ Բժիշկը որոշում է լրացուցիչ հետազոտությունների անհրաժեշտությունը՝ գնահատելով մյուս նշանները։

Նեյտրոֆիլային ձևեր. ե՞րբ են առաջանում թարախաբշտիկներ և ցավոտ հանգույցներ

Դեկալվացնող ֆոլիկուլիտի դեպքում կարող են լինել բորբոքված ֆոլիկուլներ, թարախաբշտիկներ և կեղևներ։ Երբեմն մի բացվածքից մի քանի մազ է դուրս գալիս փնջով։ Staphylococcus aureus բակտերիան որոշ դեպքերում կարող է մասնակցել ընթացքին, բայց հիվանդությունը պարզապես սովորական վարակ չէ, որը միանգամյա ախտահանմամբ կվերանա։ Բուժումը կախված է կլինիկական պատկերից. արտադրության նմուշն ու մանրէաբանական ցանքը կարող են օգնել բժշկին։

Գլխամաշկի խորքային թարախակալող ֆոլիկուլիտը (dissecting cellulitis/folliculitis) հաճախ առաջացնում է խորը բորբոքված հանգույցներ, երբեմն ցավոտ խոռոչներ արտադրությամբ և հետագա սպիացում։ Դա պարզապես ուժեղ թեփ կամ «պզուկ մազերի տակ» չէ։ Տանը սեղմելն ու ծակելը կարող են լրացուցիչ վնասել մաշկը։ Աճող ցավի, տարածվող բորբոքման կամ վատ ինքնազգացողության դեպքում պետք է արագ առերես բժշկական զննում։

Սպիներով, կեղևներով և բորբոքային հանգույցներով որոշ վիճակներ դասվում են խառը խմբին, օրինակ՝ ծոծրակի կելոիդային ֆոլիկուլիտը։ Արտաքին տեսքը միշտ չէ, որ համապատասխանում է բիոպսիայում մեկ տեսակի բջիջների գերակշռությանը։ Խմբի անունը բժշկի համար հուշում է, ոչ թե պատրաստի որոշում հակաբիոտիկի, հակաբորբոքային դեղի կամ ներարկման ընտրության մասին։

Ինչպե՞ս են գործնականում տարբերակում նման օջախները

1. Գնահատում են մազաթափության տեղակայումը՝ ճակատն ու հոնքերը, գագաթը, ցրված օջախները, ծոծրակը կամ նախկին վնասման հատվածները։ Սրանք նախնական հուշումներ են, ոչ միանշանակ թեստ։
2. Զննում են ակտիվ եզրը՝ պահպանված մազերը, դրանց հիմքի թեփուկները, կարմրությունն ու թարախաբշտիկները։ Այդ հատվածը հաճախ ավելի տեղեկատու է, քան վաղուց լրիվ հարթ կենտրոնը։
3. Կատարում են տրիխոսկոպիա. խոշորացումը ցույց է տալիս ֆոլիկուլների բացվածքները, անոթային և բորբոքային նշանները։ Եթե հստակություն չկա, քննարկում են բիոպսիա և անհրաժեշտ լրացուցիչ հետազոտություններ։
4. Ստուգում են այլ հնարավոր ախտորոշումներ՝ գլխամաշկի սնկային վարակ, ոչ սպիական օջախային ալոպեցիա, ձգումային մազաթափություն և կանացի տիպի նոսրացում։ Մի քանի վիճակ կարող են համատեղ լինել։

Գլխամաշկի փոքր բիոպսիան կատարվում է տեղային անզգայացմամբ, սակայն բժշկական միջամտություն է և կարող է փոքր սպի թողնել։ Ամբողջությամբ ոչ ակտիվ կենտրոնից նմուշ վերցնելիս սկզբնական ենթատեսակը երբեմն դժվար է պարզել։ Հարցրեք՝ որ վարկածն են ստուգում, որտեղից են վերցնելու հյուսվածքը և ինչ կանեն, եթե պատասխանը ոչ հստակ լինի։

Փոխո՞ւմ է տեսակը կանխատեսումն ու առօրյա ծրագրերը

Այո, բայց չի տալիս հստակ օրացույց։ Ակտիվ բորբոքման դեպքում բուժման նպատակն է դադարեցնել կամ դանդաղեցնել դեռ կենդանի ֆոլիկուլների վնասումը, նվազեցնել քորը, ցավոտությունն ու նոր օջախները։ Արդեն ձևավորված սպիական հատվածներում շամպունից կամ սննդային հավելումից մազերը սովորաբար չեն վերաճում։ Վաղ փուլում որոշ պահպանված ֆոլիկուլներ կարող են վերականգնել աճը, բայց դա երաշխավորել չի կարելի։

Այս հիվանդությունները սովորաբար չեն պահանջում աշխատանքից բացակայել «միջամտությունից վերականգնվելու» համար։ Սակայն գլխամաշկի ցավը կամ քորը, դեղերի կիրառումը և տեսանելի բաժանման գծի կամ հոնքերի նոսրացման շուրջ անհանգստությունը կարող են ազդել առօրյայի վրա։ Կարող եք ընտրել նուրբ քողարկում, պարիկ կամ մազածածկ, որը չի ձգում և չի ճնշում բորբոքված մաշկը։ Ակտիվ օջախները զգույշ խնամք են պահանջում. ներկումը, ձիգ սանրվածքներն ու կոսմետիկ միջամտությունները քննարկեք բժշկի հետ։ Օջախը ծածկելը չի կանգնեցնում հիվանդությունը։

Մազերի փոխպատվաստումը համընդհանուր լուծում չէ։ Շարունակվող բորբոքման պայմաններում փոխպատվաստված ֆոլիկուլները նույնպես կարող են վնասվել։ Վիրահատությունը քննարկվում է միայն հիվանդության երկարատև կայունության և սպիացման պատճառի մասնագիտական գնահատումից հետո։ Քողարկման, դիտարկման, հակաբորբոքային բուժման և ապագա վերականգնողական հնարավորությունների ընտրությունը կախված է ախտորոշումից, վնասված մակերեսից ու ձեր նախընտրություններից, ոչ թե ուրիշի գեղեցիկ լուսանկարից։

Ե՞րբ պետք չէ սպասել հերթական պլանային այցին

Եթե օջախը արագ մեծանում է, հոնքերը սկսում են նոսրանալ կամ առաջանում են նոր ցավ, այրոց, կարմրություն կամ թարախաբշտիկներ, շուտ դիմեք մաշկաբանի։ Ջերմության, արագ տարածվող կարմրության, ուժեղ ցավի, մեծ այտուցի կամ ընդհանուր վիճակի վատացման դեպքում շտապ բժշկական օգնություն է պետք։ Ընթացքը կարող է առաջ գնալ առանց զգալի ցավի, ուստի նաև դանդաղ փոփոխվող օջախները զննման կարիք ունեն։

Այցին տարեք դեղերի ցանկը, մաշկային հիվանդությունների ու միջամտությունների մասին տեղեկությունը, մազագծի փոփոխությունը ցույց տվող թվագրված լուսանկարներ։ Հարցրեք՝ որ ենթատեսակն են ենթադրում և ինչու, բիոպսիա պե՞տք է, ինչպես են հետևելու ակտիվությանը, ինչն է համարվելու բուժման արդյունք և ինչ անել նոր օջախների դեպքում։ Քանի դեռ ախտորոշումը միայն ենթադրություն է, լիովին ընդունելի է չսկսել պատահական կոսմետիկ միջամտություններ։ Սպիական ալոպեցիայի պատճառները քննարկվում են առանձին։ Այս դասակարգման նպատակը ճիշտ ախտորոշմանն օգնելն է, ոչ թե դեղերն ինքնուրույն ընտրելը։